Poradnik

Rozdział pierwszy

Jak postępować w momencie śmierci bliskiej osoby

Śmierć w domu

Jeśli śmierć nastąpiła w domu, należy jak najszybciej wezwać lekarza, który stwierdzi zgon. Następnie, po przybyciu pogotowia ratunkowego, uprawniona osoba sporządza specjalny protokół, zwany kartą zgonu lub kartą informacyjną. Po upływie dwóch godzin od stwierdzenia zgonu ciało można przewieźć do chłodni wybranego zakładu pogrzebowego.

Śmierć w szpitalu

W przypadku śmierci w szpitalu należy udać się do działu statystyki, aby odebrać kartę zgonu wystawioną przez lekarza oraz zwolnienie z sekcji zwłok, jeśli szpital przeprowadza takie badania. Następnie wybiera się zakład pogrzebowy i ustala z nim szczegóły organizacji pogrzebu.

Wypadek lub przestępstwo

Gdy śmierć nastąpiła w wyniku wypadku lub przestępstwa, lekarz może odmówić wystawienia karty zgonu, a ciało zostanie przewiezione do zakładu medycyny sądowej. Konieczne jest wtedy skonsultowanie sprawy odebrania zwłok z prokuraturą. Kartę zgonu wystawia lekarz na zlecenie prokuratury lub sądu, który dokonał oględzin lub sekcji zwłok. Po uzyskaniu pozwolenia od prokuratora na pochowanie można wybrać zakład pogrzebowy, który pomoże zorganizować pogrzeb.

Rozdział drugi

Akt zgonu: wymagane dokumenty i procedury

Aby załatwić formalności związane z aktem zgonu, trzeba udać się do urzędu stanu cywilnego z kartą zgonu, którą warto wcześniej skopiować, ponieważ oryginał pozostanie w urzędzie. Potrzebny będzie także dowód osobisty osoby zmarłej lub paszport oraz ewentualna książeczka wojskowa, jeśli zmarły to mężczyzna poniżej 50 roku życia. Miej przy sobie również własny dokument tożsamości.

Pracownik urzędu wystawia jeden akt zgonu, za który nie pobiera się opłat. Każdy kolejny egzemplarz jest płatny — opłata skarbowa za odpis skrócony wynosi 22 zł. Warto mieć kilka kopii aktu zgonu oraz karty zgonu, bo będą potrzebne w wielu miejscach naraz.

Wyrobienie aktu zgonu można zlecić firmie pogrzebowej organizującej pogrzeb. Ostateczną odpowiedzialność za dopełnienie tych formalności ponosi jednak rodzina zmarłego.

Do czego potrzebny jest akt zgonu

• Spadki i dziedziczenie — potwierdza fakt zgonu i dane osobowe zmarłego, co jest istotne przy sprawach majątkowych.
• ZUS i KRUS — niezbędny przy formalnościach związanych z emeryturą lub rentą po zmarłej osobie.
• Konta bankowe — bank wymaga aktu zgonu, żeby zamknąć konto zmarłego.
• Ubezpieczenia — jeśli zmarły miał polisę na życie, akt zgonu jest jednym z dokumentów wymaganych do wypłaty świadczenia.
• Sprawy formalne — umowy najmu, umowy kupna-sprzedaży, kontakty z administracją publiczną, sprawy sądowe.

Wymagane dokumenty potrafią się różnić w zależności od instytucji, dlatego kilka egzemplarzy oszczędza powtórnych wizyt w urzędzie.

Rozdział trzeci

Zakład pogrzebowy i ustalenie pochówku

Wybór zakładu

Zakład przejmuje transport, przygotowanie ciała, trumnę lub urnę oraz formalności związane z ceremonią. Wybór jest wolny — ani szpital, ani zarządca cmentarza nie mogą narzucić konkretnej firmy. Poproś o pisemną wycenę z rozbiciem na pozycje, zanim cokolwiek podpiszesz.

Miejsce i termin

Tu wchodzisz do biura zarządcy cmentarza. Jeśli w rodzinie jest już grób, sprawdzane jest w księdze cmentarnej, czy można w nim dochować i czy opłata jest aktualna. Jeśli grobu nie ma — zarządca wskazuje wolne miejsce. Termin pogrzebu uzgadnia się równolegle z parafią albo osobą prowadzącą ceremonię świecką.

Weź ze sobą: część karty zgonu przeznaczoną dla administracji cmentarza, odpis aktu zgonu oraz swój dowód osobisty.

Miejsce na grób ziemny opłaca się na dwadzieścia lat z góry. Zachowaj dowód wpłaty — to on jest podstawą, żeby po latach przedłużyć prawo do grobu.Więcej o opłacie i prolongacie →

Rozdział czwarty

Zasiłek pogrzebowy: ile wynosi i komu przysługuje

Po stracie bliskiej osoby trzeba poradzić sobie nie tylko z obciążeniem emocjonalnym, ale także zorganizować pogrzeb. Warto pamiętać o możliwości ubiegania się o zasiłek pogrzebowy — świadczenie wypłacane ze środków publicznych w wysokości 7000 zł.

Co jest potrzebne do wypłaty

• Wniosek na druku ZUS Z-12.
• Akt zgonu.
• Rachunki lub faktury pokrywające koszty pogrzebu.

Komu przysługuje

Lista uprawnionych jest dość długa i obejmuje między innymi małżonka, dzieci, rodziców, a także dziadków i rodzeństwo. Od 1 marca 2015 roku dopisano do niej osoby umieszczone w rodzinie zastępczej oraz te, nad którymi ustanowiono opiekę prawną.

Zasiłek może zostać przyznany również podmiotom zbiorowym: pracodawcy, gminie, domom pomocy społecznej oraz osobom prawnym kościołów lub związków wyznaniowych.

Rozdział piąty

Opłata za miejsce i prolongata

Opłata za grób ziemny obejmuje dwadzieścia lat. Po tym czasie prawo do miejsca wygasa, jeśli nikt go nie przedłuży — a wtedy grób może zostać przeznaczony do ponownego pochowania. To brzmi brutalnie, ale tak działa gospodarka miejscami na każdym cmentarzu w Polsce.

Czego zarządca nie zrobi za ciebie

Nie ma obowiązku wysyłać przypomnień. Adresy w księdze cmentarnej bywają sprzed dekad, a ludzie się przeprowadzają. Dlatego termin najlepiej zapisać sobie samemu — najprościej w telefonie, z przypomnieniem rok wcześniej.

Jak przedłużyć

• Przyjdź do biura z dowodem osobistym i, jeśli masz, poprzednim dowodem wpłaty.
• Sprawdzimy w księdze, kiedy mija termin i kto jest wpisany jako dysponent grobu.
• Opłatę można wnieść wcześniej — nie trzeba czekać do ostatniego roku.
• Jeśli dysponent grobu nie żyje, potrzebne będzie oświadczenie najbliższej rodziny.

Grobów murowanych i miejsc w kolumbarium dotyczą osobne zasady — zapytaj w biurze, bo różnią się w zależności od rodzaju miejsca.

Rozdział szósty

Nagrobek i wymagane zgody

Pomnik stawia się zwykle po kilku miesiącach, gdy ziemia osiądzie. W praktyce oznacza to od pół roku do roku od pogrzebu — wcześniejszy montaż grozi tym, że płyta pęknie albo się przechyli.

Zanim wjedzie kamieniarz

• Zgłoś prace w biurze zarządcy i uzgodnij termin — na cmentarzu nie może pracować kilka ekip naraz.
• Pokaż projekt z wymiarami. Nagrobek nie może wychodzić poza obrys miejsca ani zwężać alejki.
• W kwaterze A obowiązują dodatkowe ograniczenia konserwatorskie: materiał i forma muszą pasować do zabytkowego otoczenia.
• Firma kamieniarska odpowiada za uprzątnięcie gruzu i wywóz odpadów. Jeśli zostawi je przy alejce, koszt sprzątania obciąża zlecającego.

Prace wstrzymane przed Wszystkimi Świętymi

Od 28 października do 3 listopada na cmentarzu nie prowadzi się prac kamieniarskich. Jeśli planujesz montaż na jesień, umów się najpóźniej na połowę października.

Rozdział siódmy

Opieka nad grobem

Granit i lastryko nie wymagają wiele, ale kilka rzeczy robi różnicę po dziesięciu latach.

Mycie

Czysta woda, miękka szczotka i cierpliwość. Środki na bazie kwasów i chloru rozjaśniają kamień nierównomiernie, a na piaskowcu potrafią zostawić trwałe zacieki. Do liter złoconych nie używa się niczego szorstkiego.

Zieleń

Rośliny sadzone bezpośrednio przy płycie z czasem podnoszą obrzeże korzeniami. Bezpieczniej trzymać je w donicach. Bluszcz puszczony po pomniku wygląda pięknie, ale trzyma wilgoć — na starym piaskowcu przyspiesza kruszenie.

Zima

Nie sypie się soli na płytę ani wokół niej. Woda ze stopionego śniegu wnika w kamień i przy kolejnym mrozie rozsadza go od środka.

Jeśli mieszkasz daleko, część tych prac można zlecić na miejscu — łącznie ze zdjęciem zniczy po Wszystkich Świętych i przysłaniem zdjęcia grobu. Zakres i stawki ustala zarządca konkretnego cmentarza; pytaj w kancelarii albo w biurze.

Rozdział ósmy

Zasady porządkowe

• Wypalone wkłady i szkło wrzucamy do oznaczonych kontenerów przy bramie głównej, nie do koszy przy alejkach.
• Zniczy nie przestawia się na sąsiednie groby — nawet z dobrą intencją, gdy „tam nikt nie przychodzi".
• Psy wprowadzamy wyłącznie na smyczy. To nie jest park.
• Wjazd samochodem tylko za zgodą zarządcy: pogrzeb, prace kamieniarskie, dowóz osoby z trudnościami w poruszaniu się.
• Ławki i donice ustawione przy grobie nie mogą zwężać alejki poniżej metra — musi przejechać wózek.
• Fotografowanie na własny użytek jest dozwolone. Sesje komercyjne i drony wymagają zgody.

Na koniec

Częste pytania